Hürmüz Boğazı krizi derinleşiyor

Arabulucular, Hürmüz Boğazı’nın yeniden trafiğe açılması için 45 günlük bir ateşkes sağlanması üzerinde yoğun çaba gösterirken, İran’dan ABD Başkanı Donald Trump’ın sert açıklamalarına karşılık geldi. 

Tahran, ABD’nin sivil hedeflere saldırması durumunda çok daha yıkıcı bir misilleme yapacağını açıkladı.

İran devlet medyasına göre, “ABD sivil hedefleri vurursa, saldırı ve misilleme operasyonlarımızın sonraki aşamaları çok daha yıkıcı ve yaygın olacaktır” dendi. 

Bu açıklama, Trump’ın boğazın yarına kadar açılmaması hâlinde İran’daki enerji santralleri ve köprülere saldıracağı tehdidine doğrudan bir yanıt oldu.

Trump, Truth Social platformunda yaptığı paylaşımlarda, “Salı günü İran’da hem Enerji Santrali Günü hem de Köprü Günü kutlanacak. Bunun gibisi bir daha olmayacak! Boğazı açın, yoksa cehennemde yaşayacaksınız,” ifadelerini kullandı ve paylaşımını, “Görürsünüz! Allah’a hamdolsun. Başkan DONALD J. TRUMP” diyerek sonlandırdı.

Trump, cumartesi günü de, Hürmüz Boğazı’nı açmazlarsa İran’ı “cehennemle” tehdit etmişti. “İran’a anlaşma yapması ya da boğazı açması için 10 gün verdim. Zaman daralıyor—cehennemin üzerlerine çökmesine 48 saat kaldı” demişti.

Ateşkes çabaları

Hayatî önem taşıyan boğazın yeniden açılması ve 45 günlük ateşkes sağlanması çağrısında bulunan taslak teklifler Washington ve Tahran’a iletildi. 

Axios haber sitesinin Pazar günü görüşmeler hakkında bilgi sahibi ABD, İsrail ve dört bölgesel kaynağa dayandırdığı habere göre, arabulucular iki aşamalı bir anlaşmanın şartlarını görüşüyor.  

İlk Aşama: Savaşın kalıcı olarak sona erdirilmesi amacıyla yapılacak kapsamlı görüşmeler için 45 günlük bir ateşkes ilan edilmesi.

İkinci Aşama: Tarafların nihai bir barış anlaşmasına varması. Eğer müzakereler için ek süreye ihtiyaç duyulursa, ateşkes süresinin uzatılması da seçenekler arasında yer alıyor

Diplomatik çabalara dair bilgi sahibi dört kaynak, görüşmelerin Pakistanlı, Mısırlı ve Türk arabulucular aracılığıyla ve ayrıca Trump'ın özel temsilcisi Steve Witkoff ile İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi arasında gönderilen kısa mesajlar yoluyla gerçekleştiğini söyledi.

Kaynaklar, önümüzdeki 48 saat içinde kısmi bir anlaşmaya varılma ihtimalinin düşük olduğunu da belirtti. Ancak bu son çaba, İran'ın sivil altyapısına yönelik büyük çaplı saldırıları ve Körfez ülkelerindeki enerji ve su tesislerine yönelik misillemeleri de içerecek şekilde savaşta dramatik bir tırmanışı önlemenin tek şansı.

Teklif, aradaki uçurumu kapatmayı ve çatışmaları sonlandırmayı hedefleyen Mısırlı, Pakistanlı ve Türk arabulucular tarafından hazırlandı.

Brent petrol yüzde 68 arttı

Boğazın fiilen altı haftayı aşkın süredir kapalı olması, dünya genelinde petrol fiyatlarının keskin biçimde yükselmesine yol açtı. 

Referans niteliğindeki Brent ham petrolünün bu sabah varil başına yaklaşık 109 dolardan işlem görerek, savaş öncesi seviyelere göre yüzde 65 artış gösterdi.

İran, boğazı ABD, İsrail veya kendisine yardım ettiğini düşündüğü ülkelere ait gemilere açmakta direniyor. Çin ve geçiş için ödeme yapan diğer ülkelere ait bazı gemiler için geçiş izni verildi.

İtalya’da dört havalimanında jet yakıtı kısıtlaması

Hürmüz Boğazı krizi hava ulaşımı üzerinde etkisini giderek ağırlaşan bir şekilde göstermeye başladı.

Yakıt stoklarındaki ciddi azalma nedeniyle, İtalya’nın dört stratejik hava ulaşım merkezinde Milano Linate, Bolonya, Venedik ve Treviso hava limanlarında operasyonel kısıtlamalar getirildi.

British Petroleum grubunun havacılık bölümü Air BP Italia'dan yapılan bildirime göre, kısıtlamalar temel hizmetler için rezervleri korumak amacıyla en az 9 Nisan'a kadar yürürlükte kalacak. Resmi bildirimlerde, “ambulans uçuşlarına, devlet uçuşlarına ve üç saatten uzun süren uçuşlara öncelik verileceği” açıkça belirtiliyor.

Havaalanı şirketlerine dağıtılan Notam bültenlerini inceleyen Il Corriere della Sera gazetesi, diğer tüm kısa mesafeli uçuşlar için uçak başına 2.000 litrelik bir yakıt sınırı getirildiğini bildirdi. Bu miktar önemli gibi görünebilir ancak pilotların gazeteye sunduğu teknik hesaplamalar, bu miktarın Boeing 737 veya Airbus A320 gibi uçaklara bir saatten az bir uçuş süresi sağladığını ortaya koyuyor.

Diğer havalimanlarında önceden yakıt ikmali yapılmazsa, bu kısıtlama Veneto ile Sicilya arasındaki gibi doğrudan iç hat uçuşlarının gerçekleştirilmesini engelleyecek.

“Başka tedarikçiler var” açıklaması

Bu endişeye rağmen, Venedik ve Treviso havalimanlarını yöneten Save Group, durumun tek bir operatörle ilgili olduğunu belirterek olayı hafifletmeye çalıştı. Şirket, “Sorun tek bir tedarikçiyle ilgili ve Grubun havalimanlarında havayolu şirketlerinin çoğuna hizmet veren başka tedarikçiler de var” açıklamasında bulundu.

Save, “kıtalararası uçuşlara ve Schengen bölgesine herhangi bir kısıtlama getirilmediğini ve operasyonların herhangi bir paniğe yol açmadan garanti edildiğini” bildirdi. 

Aynı zamanda, Perugia'daki San Francesco d'Assisi havalimanından da benzer bir güvence geldi; havalimanı, Ansa ajansına güvenlik stoklarının önümüzdeki üç ila dört hafta için yeterli olduğunu doğruladı.

Haberi aktaran Corriere della Sera, Paskalya ve sonraki günlerdeki uçuşların güvenli olduğunu, ancak Pers Körfezi'nden parafin yüklü son tankerin 9 Nisan'da Avrupa'ya varacağını ve bunun yakın gelecek için risk oluşturduğunu belirtiyor.

Jeopolitik kriz ve yaz sezonu senaryoları

Resmî açıklamalarda açıkça belirtilmese de bu lojistik darboğazın kaynağı, Avrupa'nın büyük bir kısmına yönelik ham petrol taşıyan tankerler için Hürmüz Boğazı'nın fiilen abluka altına alınmasıyla başlayan uluslararası gerginliklerdir.

Lufthansa, Die Welt'e Asya pazarlarında durumun kritik hale geldiğini ve “Hormuz Boğazı ne kadar uzun süre kapalı kalırsa, parafin tedarikinin güvenliği o kadar kritik hale gelebileceğini” doğruladı. İstikrarsızlık şimdiden rekor fiyat artışlarına yol açmış durumda ve bazı bölgelerde yakıt fiyatları yüzde 100'ün üzerinde yükseldi.

Corriere della Sera'nın bildirdiği üzere, Ryanair durumu çok yakından takip ediyor. Tedarikler Mayıs sonuna kadar garanti altında olsa da şirket İran'daki çatışmanın devam etmesi halinde yaz aylarında iptal riskini gözardı etmiyor.

Şu anda İtalya'nın yaklaşık yedi aylık tedarik özerkliği var, ancak Avrupa tedarik zincirinin kırılganlığı önümüzdeki aylar için merkezi bir sorun olmaya devam ediyor.

Türk sahipli üç gemi geçiş yaptı 

Bu arada, Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Abdulkadir Uraloğlu, sosyal medyadan yaptığı açıklamada bölgedeki gelişmeleri ve Türk sahipli gemilerin durumunu anlık izlediklerini belirterek, şunları kaydetti:

“Dışişleri Bakanlığımızla yürüttüğümüz çalışmalar neticesinde, Irak’tan yüklediği ham petrolü Malezya’ya taşımak üzere seyir halinde olan Ocean Thunder isimli Türk sahipli gemi dün gece itibarıyla Hürmüz Boğazı’nı güvenle geçerek Körfez’den çıkışını tamamladı. 

Böylece savaşın başlangıcından bu yana Körfez’de bekleyen 3 gemi Hürmüz Boğazı’ndan güvenle ayrılmış oldu.

Bu geçişle birlikte Hürmüz Boğazı çevresinde bulunan Türk sahipli gemi sayısı 12’ye, çıkış talebi bulunan gemi sayısı da 8'e düşmüştür. 

Halihazırda bölgeden ayrılmak isteyen 8 gemimiz ve bu gemilerde görevli 156 personelimizin emniyetli şekilde intikali için çalışmalarımıza kesintisiz olarak devam ediyoruz.”