Türkiye: Bir depo motorin asgari ücretin yüzde 17'si, Avrupa'da durum nasıl?

Türkiye'de bugün itibarıyla İstanbul, Ankara ve İzmir'deki akaryakıt fiyatları dikkate alındığında, 50 litrelik bir depoyu motorinle doldurmak için net aylık asgari ücretin yüzde 17'sinden fazlasını ayırmak gerekiyor. 

Benzinde ise bu oran yüzde 15'in üzerinde.

İstanbul'un Avrupa yakasında motorinin litre fiyatı 97,10 TL olurken, 50 litrelik bir deponun maliyeti 4 bin 855 TL'yi buluyor. Bu tutar, 28 bin 75,50 TL olan net asgari ücretin yüzde 17,3'üne karşılık geliyor. Litresi 84,50 TL olan benzinle aynı depoyu doldurmanın maliyeti ise 4 bin 225 TL.

33 bin 30 TL olan brüt asgari ücret esas alındığında, İstanbul'un Avrupa Yakasında bir depo motorinin ücrete oranı yüzde 14,7, benzinin ise yüzde 12,8 düzeyinde.

Türkiye'de akaryakıt fiyatlarındaki küresel dalgalanmalar ve kur hareketlerinin tüketiciye yansımasını sınırlamak amacıyla uygulanan eşel mobil sistemi bugün sona erdi.

Fiyat artışlarının Özel Tüketim Vergisi'nden (ÖTV) indirim yapılarak karşılanmasına dayanan sistemden çıkışta, benzindeki vergi artışının kademeli uygulanması kararlaştırıldı.

Resmi Gazete'de yayımlanan Cumhurbaşkanı kararına göre, benzinde ÖTV'nin sistem öncesindeki düzeyine dönüşü ekim, kasım ve aralık aylarına yayıldı. Böylece vergi artışının pompa fiyatlarına tek seferde yansımasının önüne geçilmesi amaçlandı. LPG'de ise eşel mobil öncesindeki ÖTV tutarına dönüldü.

30 Eylül ile 1 Ekim’deki fiyatlar karşılaştırıldığında benzinin litresine 4,10 TL, motorinin litresine ise 3,60 TL zam geldi. Bir önceki gün benzin 80,40 TL, motorin ise 93,50 TL'den satılıyordu. LPG'nin litre fiyatı da 1,45 TL artarak 36,44 TL'ye yükseldi.

Böylece 50 litrelik bir depoyu doldurmanın maliyeti yalnızca bir günde benzinde 205 TL, motorinde ise 180 TL arttı.

Avrupa'da motorin fiyatları savaş öncesine göre yüzde 40 arttı

Türkiye için hesaplamada 1 Ekim fiyatları kullanılırken, 22 AB ülkesine ilişkin karşılaştırma 21 Eylül fiyatları ile vergi ve sosyal güvenlik kesintileri öncesindeki brüt aylık asgari ücretlere dayanıyor.

İsrail ve ABD'nin İran'a ortak saldırısının, dünya petrolünün beşte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı'nı fiilen kapatmasının ardından akaryakıt fiyatları önemli ölçüde yükseldi.

Avrupa Birliği'nin Haftalık Petrol Bültenine göre, Orta Doğu'da gerilimin tırmanmasından önceki 23 Şubat ile 21 Eylül arasında AB'de motorinin ortalama tüketici fiyatı yüzde 40 arttı.

Bulgaristan'da 21 Eylül itibarıyla 50 litrelik bir depoyu motorinle doldurmanın maliyeti, brüt aylık asgari ücretin yüzde 15,4'üne ulaştı. İran savaşı öncesinde yüzde 9,9 olan bu orandaki artış, Avrupa'nın en düşük ücretli ülkelerinde çalışanların üzerindeki baskının büyüdüğünü gösteriyor.

Akaryakıt fiyatlarındaki artış, başta düşük ücretliler ve asgari ücretle çalışanlar olmak üzere birçok kişiyi doğrudan ve dolaylı olarak etkiliyor.

Avrupa Sendikalar Enstitüsü kıdemli araştırmacısı Torsten Muller, düşük gelirli hanelerin bu artıştan neden daha fazla etkilendiğini Euronews Business'a şöyle açıkladı: "Çünkü gelirlerinin daha büyük bir bölümünü, yüksek gelirli hanelere kıyasla barınma, gıda ve ulaşım gibi temel ihtiyaçlara harcıyorlar."

Bu dönemde çoğu ülkede asgari ücret değişmedi. Avro Bölgesinde 2026'nın ilk ve ikinci yarısı arasında en yüksek asgari ücret artışı yüzde 6,8 ile Estonya'da kaydedildi.

Bazı ülkelerde benzin fiyatlarındaki artış yüzde 30'u aşarken motorin fiyatları yüzde 50 yükseldi. Karşılaştırmaya dahil edilen ülkeler arasında akaryakıt fiyatlarının değişmediği tek ülke Malta oldu.

21 Eylül itibarıyla 50 litrelik bir depoyu benzinle doldurmak için gereken tutarın brüt aylık asgari ücrete oranı Lüksemburg'da yüzde 3,3 ile Bulgaristan'da yüzde 13,4 arasında değişiyordu.

Bu oran Letonya'da yüzde 12,8, Romanya'da yüzde 11,5, Yunanistan ve Çekya'da yüzde 10,2, Estonya ve Slovakya'da ise yüzde 10,1 ile yüzde 10'un üzerindeydi. İrlanda'da yüzde 4,1, Belçika'da ise yüzde 4,4 ile yüzde 5'in altında kaldı.

Büyük ekonomiler arasında en düşük oran Almanya'da görüldü. Ülkede asgari ücretle çalışanların 50 litrelik bir benzin deposunu doldurmak için brüt aylık ücretlerinin yüzde 5'ini harcaması gerekiyordu.

Torsten Muller, ülkeler arasındaki bu büyük farkların önemli ölçüde asgari ücret düzeylerindeki farklılıklardan kaynaklandığını belirterek, "Bulgaristan'da bir litre motorin yalnızca biraz daha ucuzken asgari ücret, Lüksemburg'dakinin dörtte birinden bile az" dedi.

Muller, fiyat düzeylerindeki farklılıkları hesaba katan satın alma gücü standardına (PPS) göre yapılan karşılaştırmada da büyük farkların sürdüğünü belirtti. Bu ölçüte göre Lüksemburg'daki asgari ücret, Bulgaristan'dakinin hâlâ iki katı.

Asgari ücretin daha düşük olduğu ülkelerde çalışanlar, savaş öncesine göre maaşlarının daha büyük bir bölümünü akaryakıta ayırmak zorunda kaldıkları için daha ağır bir yükle karşı karşıya.

Örneğin 23 Şubat ile 21 Eylül arasında bir depo benzin için ayrılması gereken pay Bulgaristan'da 3,6 yüzde puan arttı. Letonya'da ise bu artış 3 yüzde puan oldu.

Bir depo motorin

Motorinin litre fiyatının benzinden yüksek olduğu ülkelerde 50 litrelik bir depoyu motorinle doldurmak, aylık asgari ücretten daha büyük bir pay ayrılmasını gerektiriyor. 

21 Eylül verilerine göre bu pay Lüksemburg'da yüzde 3,8 ile Bulgaristan'da yüzde 15,4 arasında değişiyor.

Avrupa Sendikalar Konfederasyonu Genel Sekreteri Esther Lynch, Euronews Business'a yaptığı açıklamada, "Ortalama kira gideri zaten asgari ücretin üçte birinden fazlayken maaşınızın bir de yüzde 15'ini akaryakıta harcamanız mümkün değil" dedi.

Lynch, özellikle güvenilir toplu taşıma bağlantılarının bulunmadığı bölgelerde insanların işlerini bırakmak zorunda kalabileceği uyarısında bulundu ve bunun hem çalışanlar hem de hâlihazırda iş gücü sıkıntısı yaşayan şirketler açısından olumsuz sonuçlar doğuracağını söyledi.

Bir depo motorinin brüt aylık asgari ücrete oranı Letonya'da yüzde 13,9, Romanya'da yüzde 12,7, Çekya ve Estonya'da yüzde 11,2, Macaristan'da yüzde 10,8, Yunanistan'da yüzde 10,4 ve Portekiz'de yüzde 10,3.

İrlanda'da yüzde 4,3, Almanya'da yüzde 5,2, Belçika'da yüzde 5,3 ve Hollanda'da yüzde 5,5 olan oranlar, karşılaştırmadaki en düşük seviyeler arasında yer alıyor.

Asgari ücretle hangi ülkede daha fazla akaryakıt alınabiliyor?

50 litrelik bir depoyu doldurmak için ücretin daha küçük bir bölümünün ayrılması, asgari ücretle daha fazla akaryakıt alınabildiği anlamına geliyor. Bu pay büyüdükçe alınabilecek akaryakıt miktarı azalıyor.

Örneğin 21 Eylül itibarıyla Bulgaristan'da brüt aylık asgari ücretle 324 litre motorin alınabilirken Lüksemburg'da bu miktar 1.311 litreye ulaşıyordu.

23 Şubat ile 21 Eylül arasında bir depo motorin için brüt asgari ücretten ayrılması gereken pay Bulgaristan'da yüzde 5,5 arttı. Letonya, Çekya ve Estonya'da da bu payın yüzde 3’ün üzerinde yükselmesi, çalışanların akaryakıt zamlarından ağır biçimde etkilenmesine yol açtı.

Batı Avrupa ile Orta ve Doğu Avrupa ülkeleri arasındaki asgari ücret farkına işaret eden Muller, maaşlarının en büyük bölümünü benzine ayırmak zorunda kalan asgari ücretlilerin ağırlıklı olarak Orta ve Doğu Avrupa ülkelerinde yaşadığını belirtti.