Nutuk sanal ortamda dünyaya açılıyor
Atatürk'ün kaleminden, Kurtuluş Savaşı sürecinin birinci elden anlatıldığı Nutuk tüm baskılarının yanı sıra sesli, işaret dili ve farklı dillerdeki çevirileriyle sanal ortamda dünyanın erişimine sunuldu.
Atatürk Araştırma Merkezi Başkanlığı tarafından 2025 yılında, Nutuk’un yabancı dillerdeki baskılarının tükenmek üzere olmasından hareketle hazırlanan “Nutuk Külliyatı” sanal ortamda kullanıma açıldı.
İnternet sitesinde yer alan notlara göre projenin önemli boyutlarından biri, Nutuk’un farklı dillerde yayımlanması ve yeni dillere tercüme edilmesi yoluyla uluslararası erişiminin güçlendirilmesi.
Şu anda Almanca, Fransızca, İngilizce, Kazakça, Rusça, Urduca, Farsça ve Türkmence olmak üzere sekiz dilde daha önce yayımlanmış nüshaların yeniden basılması ve projenin devamında yeni dil çalışmalarının yürütülmesi, eserin farklı coğrafyalardaki okuyucu ve araştırmacılara ulaştırılmasını sağlayacak. Projenin sürdürülebilirliği açısından Nutuk’un farklı dillere çevrilmesi sürecine de başlandı.
Birinci elden tanıklık
Nutuk, Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluş sürecine ilişkin birinci elden tanıklık ve değerlendirmeleri içeren temel kaynaklardan biri olması bakımından yüksek tarihsel ve belgesel değere sahip. Nutuk Külliyatı Projesi, bu tarihsel mirasın yalnızca mevcut basılı nüshalarla sınırlı kalmaksızın farklı yayın ve erişim biçimleriyle korunmasını ve gelecek kuşaklara aktarılmasını sağlayacak bir yapı oluşturuyor.
Daha önce yayımlanmış ve baskısı tükenmiş yabancı dil nüshalarının yeniden basılması, eserin farklı dillerdeki yayın geçmişinin devamlılığını sağlarken; dijital ortamda sunulması, eserin çağdaş bilgi teknolojileri çerçevesinde uzun süreli erişilebilirliğini destekler boyutta. Bu yönüyle proje Nutuk’un fiziksel bir yayın olarak muhafazasının ötesinde, Cumhuriyet’in kuruluş dönemine ilişkin tarihsel birincil kaynağın farklı formatlarda kayıt altına alınması, korunması ve gelecek nesillerin kullanımına sunulması bakımından önemli bir belgeleme işlevi üstleniyor.
Sayfada neler var?
nutuk.gov.tr internet sitesi üzerinden hayata geçirilen proje kapsamında bütüncül bir sunum yer alıyor.
Ana sayfanın açılışında ışık saçan bir Bandırma vapuru simgesinin eşliğinde başlayan yolculukta Nutuk’un baskılarından sesli ve işaret diliyle hazırlanmış Nutuk’a, Nutuk’taki haritalardan Atatürk fotoğraflarına, Nutuk’ta bugün köşesinden Nutuk ile ilgili bilimsel yayınlara kadar keşfedilecek çok şey yer alıyor.
Açılış töreni
Atatürk Araştırma Merkezi’nce hayata geçirilen Nutuk Külliyatı Projesi’nin tanıtımı Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu'nda düzenlenen bir törenle yapıldı.
Törende konuşan Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, Nutuk’un tarihî önemine çekti. Eserin Türk Milleti’nni bağımsızlık mücadelesini ve kendi geleceğini belirleme iradesini ortaya koyduğunu belirterek şunları söyledi:
“Nutuk, milletimizin esarete karşı ayağa kalkışının, bağımsızlığını kazanışının ve kendi geleceğini kendi iradesiyle inşa edişinin sayfalara dökülmüş halidir… Mustafa Kemal Paşa eserinde, Kurtuluş Savaşı yıllarında ülkenin içinde bulunduğu koşulları ortaya koymuş, Kurtuluş Savaşı’nın ve bu savaştan sonra başlayan modernleşme çabalarının hangi koşullarda gerçekleştiğini ayrıntılı bir şekilde, belgelere dayalı olarak anlatmıştır.”
Nutuk’un 19 Mayıs 1919’dan Cumhuriyet’in kuruluş sürecine uzanan tarihî yürüyüşü gözler önüne serdiğini ifade eden Ersoy, Nutuk Külliyatı Projesi’nin bu mirası yaşatma ve gelecek kuşaklara aktarma sorumluluğuyla hayata geçirildiğini söyledi.
Ersoy, dijital platformun metin, ses ve görüntü içeriklerinin birbiriyle bağlantılı şekilde kullanılabildiğini; metinden sese, sesten videoya, bir dilden başka bir dile ve videodan yeniden metne geçiş yapılabildiğini ifade etti.
Ersoy, eserin farklı bölümleri arasında geçiş yapılabildiğini, Nutuk’un ekindeki haritaların yanı sıra eserde geçen yer adlarını gösteren interaktif haritaya da ulaşılabildiğini belirterek kullanıcıların seçtikleri yer adlarının Nutuk’un hangi bölümlerinde geçtiğini görebileceğini ve ilgili bölümlere doğrudan erişebileceğini söyledi.
Ersoy, proje kapsamında tarihî olaylardan bilimsel yayınlara, belgelerden fotoğraflara kadar pek çok içeriğin araştırma ve incelemeye sunulduğunu, “Nutuk’ta Bugün” ve “Haftanın Söylevi” bölümleriyle de eserin tarihî anlatısının daha yakından takip edilebileceğini kaydetti.
Bütün bu özelliklerle Nutuk’un yalnızca okunup geçilen bir eser olmaktan çıkarılacağını vurgulayan Ersoy, eserin araştırılan, incelenen, üzerinde düşünülen ve yeni kuşaklarla yeniden buluşan canlı bir bilgi kaynağına dönüşeceğini ifade etti.
"Engeller" kalkıyor
Nutuk Külliyatı Projesi’nin en anlamlı yönlerinden birinin erişilebilirlik olduğunu ifade eden Bakan Ersoy, eserin görme ve işitme engelli vatandaşlara yönelik özel biçimlerinin de kamuoyunun hizmetine sunulduğunu açıkladı.
Ersoy, “Bu projenin bizim için en anlamlı yönlerinden biri de Nutuk’u ‘erişilebilirlik’ ilkesi doğrultusunda toplumun bütün kesimleriyle buluşturacak olmasıdır. Bu anlayışla Nutuk’un ‘sesli’, ‘işaret diliyle’ ve ‘Braille alfabesiyle’ hazırlanan özel biçimlerini de kamuoyunun hizmetine sunuyoruz" dedi.
Görme engelli vatandaşların Nutuk’u Braille alfabesiyle okuyabileceğini, işitme engelli vatandaşların işaret diliyle hazırlanan içerikler üzerinden eseri takip edebileceğini belirten Ersoy, sesli kayıtlarla da Nutuk’un tarihî anlatısına farklı yollarla ulaşılabileceğini kaydetti
Bakan Ersoy, üç cilt halinde hazırlanan Braille baskısının, işaret dili videolarının ve sesli Nutuk içeriklerinin projede benimsenen kapsayıcı yaklaşımın somut örneklerini oluşturduğunu söyledi.
Nutuk’un dünyaya açılmasının projenin öncelikli hedeflerinden biri olduğunu belirten Ersoy, Türkçenin yanı sıra İngilizce, Almanca, Fransızca, Kazakça, Rusça, Urduca, Farsça ve Türkmence olmak üzere sekiz dilde hazırlanan özel baskıların tanıtıldığını dile getirdi.
Nutuk’un 100. yılına yeni projeler
Nutuk Külliyatı Projesi’nin 2026 yılındaki tanıtımla sınırlı kalmayacağını açıklayan Bakan Ersoy, Nutuk’un okunuşunun 100. yılı olan 2027 boyunca yeni çalışmaların gerçekleştirileceğini bildirdi.
Ersoy, gelecek yıl Şubat-Kasım döneminde düzenlenecek konferans serileriyle Nutuk’un farklı yönleriyle ele alınacağını belirterek Ankara’da ve Millî Mücadele’nin önemli duraklarında gerçekleştirilecek konferanslarda eserin Türkiye Cumhuriyeti tarihindeki yerinin ve günümüze ışık tutan yönlerinin değerlendirileceğini söyledi.
Nutuk’un dijital ortamda geliştirilmesine yönelik çalışmaların da sürdüğünü ifade eden Ersoy, internet platformunun yeni özelliklerle zenginleştirilmesi, mobil uygulamasının hazırlanması ve eserin sanal bir müze deneyimiyle buluşturulmasının hedeflendiğini açıkladı.
Ersoy, metaverse sergisiyle kullanıcıların Nutuk’un tarihî dünyasını dijital ortamda keşfetmelerinin sağlanacağını, “100. Yılında Atatürk’ün Nutuk’u” başlıklı editoryal eserle de bilimsel literatüre yeni bir katkı sunulacağını belirtti.
İspanyolca Nutuk’un basılı ve dijital ortamlarda okuyucularla buluşturulmasının da çalışmaların önemli aşamalarından biri olacağını kaydeden Ersoy, “Burada özellikle vurgulamak isterim ki; teknoloji, bizim için yalnızca bir araçtır. Bizler, teknolojinin sunduğu imkanları milletimizin ortak hafızasını güçlendirmek, tarih bilincini geliştirmek ve kültürel mirasımızı uluslararası alanda daha görünür kılmak için kullanıyoruz…” dedi.
Nutuk’un geçmişi aydınlatan bir eser olduğu kadar gelecek kuşaklara bırakılmış güçlü bir tarihî miras olduğunu vurgulayan Ersoy, bu mirası aslına uygun biçimde korumanın ve çağın imkânlarından yararlanarak gelecek nesillere aktarmanın görevleri olduğunu ifade etti.
