Yüksek Mahkeme iptal etti, Trump yeni gümrük vergisi getiriyor

Yüksek Mahkeme, Donald Trump'ın geniş kapsamlı küresel gümrük tarifelerini iptal ederek, ekonomik gündemi için hayati önem taşıyan bir konuda önemli bir kayıp vermesine neden oldu.

Trump, bu karar üzerine derhal yüzde 10'luk yeni bir küresel gümrük vergisi uygulayacağını ve alternatif ticaret önlemlerine devam edeceğini söyledi.

Mahkemenin üçe karşı altı oyla aldığı karar, ABD'nin neredeyse tüm ticaret ortaklarına uyguladığı kapsamlı karşılıklı gümrük vergileri de dahil olmak üzere, acil durum yetkileri yasası kapsamında uygulanan tarifelere odaklanıyor.

Trump kararı “derin bir hayal kırıklığı” olarak değerlendirdi ve mahkemeden “utanç duyduğunu” söyledi. Trump, "Yıllardır bizi kazıklayan yabancı ülkeler mest olmuş durumda. Çok mutlular ve sokaklarda dans ediyorlar, ama sizi temin ederim ki uzun süre dans edemeyecekler" diye konuştu. 

Bu karar, Trump'ın ilk döneminde üç muhafazakâr hukukçunun atanmasıyla şekillenmesine yardımcı olduğu ülkenin en yüksek mahkemesinin önüne gelen geniş gündeminin ilk önemli parçasını oluşturuyor.

Çoğunluk, Anayasa'nın Kongre'ye gümrük tarifelerini de içeren vergiler koyma yetkisini “çok açık bir şekilde” verdiğini sonucuna vardı. 

Baş Yargıç John Roberts kararında, “Çerçeveyi çizenler vergilendirme yetkisinin herhangi bir bölümünü Yürütme Organına vermemiştir,” diye yazdı.

Gümrük vergileri değişecek mi?

Gümrük vergisi kararı Trump'ın diğer yasalar kapsamında vergi uygulamasını engellemiyor. Bunlar Trump'ın eylemlerinin hızı ve şiddeti konusunda daha fazla sınırlamaya sahip olsa da üst düzey yönetim yetkilileri tarife çerçevesini diğer yetkiler altında yürürlükte tutmayı beklediklerini söylediler.

Trump, "Mahkemenin yanlış bir şekilde reddettiği alternatiflerin yerine şimdi başka alternatifler kullanılacak. Harika alternatiflerimiz var" dedi.

Cumhuriyetçi Başkan, davayı ABD tarihindeki en önemli davalardan biri olarak nitelendirdi ve aleyhine bir kararın ülkeye ekonomik bir darbe olacağını savundu. 

Trump, yasayı uygulayan ilk başkan oldu

Anayasa Kongre'ye gümrük vergisi koyma yetkisi veriyor. Ancak Trump yönetimi, başkana acil durumlarda ithalatı düzenleme yetkisi veren 1977 tarihli bir yasanın aynı zamanda gümrük tarifesi belirleme yetkisi de verdiğini savunuyor.

Düzenleme, başkanın bir dış tehdit karşısında ulusal acil durum ilan etmesine ve ardından yabancı ülkelere, kuruluşlara veya bireylere karşı yaptırımlar ve varlıkların dondurulması gibi geniş ekonomik araçlar kullanmasına izin veren bir ABD yasası. 

Diğer başkanlar bu yasayı genellikle yaptırım uygulamak için onlarca kez kullandılar, ancak Trump bu yasayı ithalat vergileri için kullanan ilk başkan oldu.

Trump Nisan 2025'te ulusal bir acil durum olarak gördüğü ticaret açıklarını gidermek için çoğu ülkeye karşılıklı gümrük vergileri koydu.

Büyük ölçüde Demokrat eğilimli eyaletlerden gelen bir dava ve sıhhi tesisat malzemelerinden eğitici oyuncaklara ve kadın bisiklet kıyafetlerine kadar her şeyi satan küçük işletmelerden gelen diğerleri de dahil olmak üzere bir dizi dava takip etti.

Davacılar, acil durum yetkileri yasasının gümrük vergilerini kapsamadığını ve Trump'ın bu yasayı kullanmasının değişik yasal düzenlemeleri geçersiz kıldığını savundu.

 Yeni ‘küresel’ gümrük vergileri 

ABD Başkanı Donald Trump, Yüksek Mahkeme'nin kapsamlı gümrük vergilerinin yürütme yetkisini aştığına hükmetmesinin ardından, derhal yüzde 10'luk yeni bir küresel gümrük vergisi uygulayacağını ve alternatif ticaret önlemlerine devam edeceğini söyledi. Daha sonra da vergi oranının yüzde 15'e yükselteceğini duyurdu. 

Trump düzenlediği basın toplantısında “Bugün, halihazırda uygulanmakta olan normal gümrük vergilerimizin üzerinde ve üstünde yüzde 10'luk bir küresel gümrük vergisi uygulanması için bir emir imzalayacağım. Ülkemizi korumak için bir başkan, çeşitli tarife yetkileri kapsamında benim uyguladığımdan daha fazla tarife uygulayabilir” dedi. 

Mahkeme Cuma günü aldığı oy çokluğuyla aldığı kararla Trump'ın acil durum yetkileri yasası kapsamında uygulamaya koyduğu geniş kapsamlı gümrük vergilerini iptal ederek Trump'a imza attığı ekonomi politikasında büyük bir gerileme yaşattı.

Karar, Trump'ın geniş ithalat vergilerini haklı göstermek için başvurduğu, genellikle yaptırımlar ve diğer ekonomik araçlar için kullanılan yasadaki yetkilere odaklanıyor.

Diğer ABD başkanları bu yasayı pek çok kez kullandılar ancak gümrük vergileri için ilk kez Trump kullandı.

Kongre yürütme organına karşı

Mahkemenin çoğunluk görüşünde, ABD anayasasının “çok açık bir şekilde” vergi koyma yetkisini başkana değil Kongre'ye verdiği belirtiliyor. 

Karar, Beyaz Saray'ın diğer yasalar kapsamında görevler üstlenmesini engellemiyor, ancak bu yollar genellikle Trump'ın başlangıçta denediği acil durum yetkileri yaklaşımından daha sıkı prosedürel sınırlamalarla hız ve kapsam kısıtlamalarıyla geliyor.

Trump, “Davayı açan insanları tanıyorum ve biliyorsunuz ki onlar adi herifler, büyük adi herifler. MAGA'dan asla vazgeçeceğimizi sanmıyorum, MAGA her zaman bizimle olacak” dedi. 

Kamuoyu yoklamaları seçmenlerin alım gücüyle ilgili kaygıları arasında gümrük tarifelerinin geniş çapta popüler olmadığını gösterse de Trump anlaşmazlığı defalarca ekonomik gündemi için varoluşsal olarak çerçeveledi.

Trump, ek gümrük vergilerini yürürlükte tutmak için yeni yollar bulmayı planlıyor. Vergilerden etkilenen şirketlerin açtığı davalar da sürüyor. 

Gümrük vergisini yüzde 15'e yükseltecek

Donald Trump, bir gün sonra, ABD’nin tüm ülkelerden ithalatına uyguladığı geçici gümrük vergisini yasaların izin verdiği azami seviye olan yüzde 10'dan yüzde 15'e yükselteceğini söyledi.

Trump'ın yeni açıklaması, Yüksek Mahkemenin iptal kararının ardından yüzde 10'luk genel bir gümrük tarifesi açıklamasından 24 saatten kısa bir süre sonra geldi. Karar, Başkan'ın ekonomik acil durum yasası kapsamında bir dizi yüksek oran uyguladığında yetkisini aştığını tespit etti.

Yeni vergiler, yüzde15'e kadar gümrük vergilerine izin veren ancak 150 gün sonra uzatılması için kongre onayı gerektiren ayrı ancak test edilmemiş bir yasaya dayanıyor. Daha önce hiçbir başkan bu yetkiyi kullanmamıştı ve bu yetkinin kullanımı başka hukuki sorunlara yol açabilir.

Ticaret uzmanları ve kongre yardımcıları Cumhuriyetçilerin çoğunlukta olduğu Kongre'nin gümrük vergilerini uzatacağına şüpheyle yaklaşırken, anketler artan sayıda Amerikalının fiyat artışlarından gümrük vergilerini sorumlu tuttuğunu gösteriyor.

Truth Social'da yaptığı paylaşımda, “Başkan olarak, birçoğu ABD'yi onlarca yıldır (ben gelene kadar!) cezalandırmadan ‘soyan’ ülkelere uygulanan yüzde 10'luk Dünya Çapındaki Gümrük Tarifesini derhal geçerli olmak üzere, tamamen izin verilen ve yasal olarak test edilen yüzde 15 seviyesine yükselteceğim” diye yazdı. 

Beyaz Saray'a göre ilgili yasaya dayanan düzenleme, kritik mineraller, metaller ve enerji ürünleri de dahil olmak üzere belirli ürünler için muafiyetler içeriyor.

ABD'nin eski üst düzey ticaret yetkilisi ve Asia Society düşünce kuruluşunun başkan yardımcısı Wendy Cutler, Trump'ın Cuma günü azami oranı seçmemesine şaşırdığını söyledi ve hızlı bir şekilde yaptığı değişikliğin ticaret ortaklarının karşı karşıya olduğu belirsizliğe neden olduğunu ifade etti. 

Anlaşma yapan ülkeler uymak zorunda

Trump gümrük vergilerini ya da bu vergileri uygulama tehdidini yabancı ülkelerden ticaret anlaşmaları koparmak için kullandı.

Mahkemenin kararının ardından Trump'ın ticaret temsilcisi Jamieson Greer Cuma günü Fox News'e yaptığı açıklamada, bu ülkelerin daha yüksek oranlar talep etseler bile anlaşmalara uymaları gerektiğini söyledi.

Greer, Malezya ve Kamboçya gibi ülkelerden ABD'ye yapılan ihracatın, evrensel oran daha düşük olsa bile, müzakere edilen yüzde 19'luk oran üzerinden vergilendirilmeye devam edeceğini söyledi.

Yüksek mahkemenin iptal kararı, yüzde 40'lık gümrük vergisi oranını düşürmek için Washington ile bir anlaşma yapmayan ancak şimdi gümrük vergisi oranının en azından geçici olarak yüzde 15'e düştüğünü görebilecek olan Brezilya gibi ülkeler için iyi haber anlamına gelebilir.