KONULAR
Türkiye'de asgari ücret ve enflasyon
Türkiye'de milyonlarca çalışanı yakından ilgilendiren yeni temel ücreti belirleyecek Asgari Ücret Tespit Komisyonu 12 Aralık Cuma günü ilk toplantısını yapacak.
Toplantı öncesinde, 2026'da uygulanacak asgari ücrete ilişkin değişik tahminler yapılıyor. Bu tahminler enflasyon oranına ilişkin veriler ve öngörülere göre şekilleniyor.
Asgari ücret 2024 yılına brüt 20.002,50 lira, net 17.002 lira olarak belirlenmişti. Uygulanmakta olan bu asgari ücret bir önceki yıla yüzde 49,1 artırılırken, yıl sonu enflasyon oranı yüzde 64,7 olarak açıklanmıştı.
2025 yılında uygulanacak asgari ücret ise yüzde 30 oranında artırılarak net 22.104 lira, brüt 26.004,71 lira belirlendi. TÜİK'in açıkladığı yıllık enflasyon oranı ise yüzde 44,38 düzeyindeydi.b
Yeni asgari ücrete ilişkin öngörüler yıl sonu enflasyon beklentilerine göre şekilleniyor. Son dönemlerdeki asgari ücret artışları dikkate alındığında "en düşük ücret"in tespitinde enflasyon beklentileri etkin oluyor.
Türkiye'deki asgari ücret artışlarına bakıldığında 2020 yılına kadar resmi enflasyon oranının üzerinde, bu tarihten sonra enflasyon oranının altında bir artış yapıldığı görülüyor.
Mevzuatta asgari ücret
İş Kanunu'nun "Asgari ücret" başlıklı 39. maddesinde "İş sözleşmesi ile çalışan ve bu kanunun kapsamında olan veya olmayan her türlü işçinin ekonomik ve sosyal durumlarının düzenlenmesi için Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca Asgari Ücret Tespit Komisyonu aracılığı ile ücretlerin asgari sınırları en geç iki yılda bir belirlenir" kuralı yer alıyor.
Türkiye’de asgari ücret tespitine ilişkin ilk yasal düzenleme 1936 yılında çıkarılan 3008 sayılı İş Kanunu ile yapıldı. Ancak, asgari ücret tespitlerine ilk kez 1951 yılında başlanabildi.
Asgari ücret tespiti 1951-1967 yılları arasında “mahalli komisyonlar” aracılığıyla bölgesel bazda yapıldı. 1967 yılında sistemde köklü değişikliğe gidilerek, mahalli komisyonlar yerine merkezi nitelikteki “asgari ücret tespit komisyonu” oluşturuldu.
Sanayi ve hizmetler kesimi ile tarım ve orman kesimi işçileri için daha önce Asgari Ücret Tespit Komisyonu'nca ayrı ayrı olarak belirlenen asgari ücret Ağustos 1989'dan itibaren her iki kesim için tek rakam olarak belirlenmeye başlandı.
Asgari ücret tespiti, 2024 yılına kadar 16 yaşında büyükler ve 16 yaşından küçükler olarak ayrı ayrı tespit ediliyordu. Bu tarihten sonra uygulama kaldırıldı.
2022 yılına kadar asgari ücretin gelir vergisi matrahı üzerinden yüzde 15 oranında gelir vergisi, brüt ücret üzerinden ise yüzde 7,59 oranında damga vergisi uygulanıyordu. 2021 yılı sonu alınan kararla bu vergiler kaldırıldı. Ayrıca gelir vergisine ilişkin bu düzenlemenin bir sonucu olarak tüm kesintiler sonrası oluşan tutarın üzerine eklenen, çalışanın medeni duruma ve çocuk sayısına göre değişiklik gösteren asgari geçim indirimi de kaldırıldı.
Asgari ücretin yürürlük dönemleri 6-24 ay arasında değişti, kimi zaman ara dönem artışları yapıldı. Asgari ücret belirlenirken temel ölçüt olarak enflasyon oranı dikkate alındı. Bu kapsamda kimi zaman enflasyon oranının üzerinde kimi zamanda altında asgari ücret artışları sağlandı.
Yıllara göre brüt asgari ücret ve enflasyon oranları
1974 yılında bu yana uygulanan asgari ücretler ile artış oranları ve yıllık enflasyon rakamları şöyle:
|
Resmi Gazete (m: Mükerrer sayı) |
Yürürlük tarihi | Brüt asgari ücret (TL) | Artış oranı % | Yıllık enflasyon (TÜFE) % | |
| Günlük | Aylık | ||||
| 30.06.1974 | 01.07.1974-31.05.1976 | 40 | 1.200 | - | 15,4 |
| 31.05.1976.m | 01.06.1976-31.12.1977 | 60 | 1.800 | 50,0 | 16,4 |
| 30.12.1977 | 01.01.1978-30.04.1979 | 110 | 3.300 | 83,3 | 22,5 |
| 30.04.1979 | 01.05.1979-30.04.1981 | 180 | 5.400 | 63,6 | 62 |
| 16.04.1981 | 01.05.1981-31.12.1982 | 333.3 | 10.000 | 85,2 | 34,1 |
| 24.12.1982 | 01.01.1983-31.03.1984 | 540 | 16.200 | 62,0 | 28,4 |
| 31.03.1984 | 01.04.1984-30.09.1985 | 817.5 | 24.525 | 51,4 | 48,4 |
| 25.09.1985 | 01.10.1985-30.06.1987 | 1.380 | 41.400 | 68,8 | 45,1 |
| 27.06.1987 | 01.07.1987-30.06.1988 | 2.475 | 74.250 | 79,3 | 38,9 |
| 30.06.1988 | 01.07.1988-31.07.1989 | 4.200 | 126.000 | 69,7 | 73,7 |
| 27.07.1989 | 01.08.1989-31.07.1990 | 7.500 | (*) 225.000 | 76,6 | 63,3 |
| 27.07.1990 | 01.08.1990-31.07.1991 | 13.800 | 414.000 | 84,0 | 60,3 |
| 30.07.1991 | 01.08.1991-31.07.1992 | 26.700 | 801.000 | 93,5 | 65,9 |
| 28.07.1992 | 01.08.1992-31.07.1993 | 48.300 | 1.449.000 | 80,9 | 70,1 |
| 30.07.1993 | 01.08.1993-31.08.1994 | 83.250 | 2.497.500 | 72,4 | 66,1 |
| 10.08.1994 | 01.09.1994-31.08.1995 | 139.125 | 4.173.750 | 67,1 | 106,3 |
| 11.08.1995 | 01.09.1995-31.07.1996 | 282.000 | 8.460.000 | 102,7 | 88,1 |
| 31.07.1996 | 01.08.1996-31.07.1997 | 567.000 | 17.010.000 | 101,1 | 80,4 |
| 31.07.1997 | 01.08.1997-31.07.1998 | 1.181.250 | 35.437.500 | 108,3 | |
| 31.07.1997 | 01.08.1998-31.12.1998 | 1.594.650 | 47.839.500 | 35,0 | 85,7 |
| 31.12.1998 | 01.01.1999-30.06.1999 | 2.602.500 | 78.075.000 | 63,2 | |
| 31.12.1998 | 01.07.1999-31.12.1999 | 3.120.000 | 93.600.000 | 19,9 | 84,7 |
| 31.12.1999 | 01.01.2000-30.06.2000 | 3.660.000 | 109.800.000 | 17,3 | |
| 31.12.1999 | 01.07.2000-31.12.2000 | 3.960.000 | 118.800.000 | 8,2 | 64,9 |
| 22.12.2000 | 01.01.2001-30.06.2001 | 4.665.000 | 139.950.000 | 17,8 | |
| 22.12.2000 | 01.07.2001-31.07.2001 | 4.898.250 | 146.947.500 | 5,0 | 54,9 |
| 26.07.2001 | 01.08.2001-31.12.2001 | 5.598.000 | 167.940.000 | 14,3 | |
| 29.12.2001 | 01.01.2002-30.06.2002 | 7.400.025 | 222.000.750 | 32,2 | 54,4 |
| 28.06.2002 | 01.07.2002-31.12.2002 | 8.362.500 | 250.875.000 | 13,0 | |
| 31.12.2002 | 01.01.2003-31.12.2003 | 10.200.000 | 306.000.000 | 22,0 | 45,0 |
| 31.12.2003 | 01.01.2004-30.06.2004 | 14.100.000 | 423.000.000 | 38,2 | 25,3 |
| 26.06.2004 | 01.07.2004-31.12.2004 | 14.805.000 | 444.150.000 | 5,0 | |
| 30.12.2004 | 01.01.2005-31.12.2005 | 16.29 | (**)488,70 | 10,0 | 10,6 |
| 23.12.2005 | 01.01.2006-31.12.2006 | 17.70 | 531.00 | 8,7 | 7,7 |
| 28.12.2006 | 01.01.2007-30.06.2007 | 18.75 | 562,50 | 5,9 | |
| 28.12.2006 | 01.07.2007-31.12.2007 | 19.50 | 585.00 | 4,0 | 10,6 |
| 29.12.2007 | 01.01.2008-30.06.2008 | 20.28 | 608,40 | 4,0 | |
| 29.12.2007 | 01.07.2008-31.12.2008 | 21.29 | 638,70 | 5,0 | 9,8 |
| 30.12.2008 | 01.01.2009-30.06.2009 | 22.20 | 666.00 | 4,3 | |
| 30.12.2008 | 01.07.2009-31.12.2009 | 23.10 | 693.00 | 4,1 | 9,1 |
| 31.12.2009 | 01.01.2010-30.06.2010 | 24.30 | 729.00 | 5,2 | |
| 31.12.2009 | 01.07.2010-31.12.2010 | 25.35 | 760,50 | 4,3 | 8,6 |
| 31.12.2010 | 01.01.2011-30.06.2011 | 26.55 | 796,50 | 4,7 | |
| 31.12.2010 | 01.07.2011-31.12.2011 | 27.90 | 837.00 | 5,1 | 7,5 |
| 30.12.2011 | 01.01.2012-30.06.2012 | 29.55 | 886,50 | 5,9 | |
| 30.12.2011 | 01.07.2012-31.12.2012 | 31.35 | 940,50 | 6,1 | 6,7 |
| 29.12.2012 | 01.01.2013-30.06.2013 | 32.62 | 978,60 | 4,1 | |
| 29.12.2012 | 01.07.2013-31.12.2013 | 34.05 | 1.021,50 | 4,4 | 8,7 |
| 31.12.2013.m | 01.01.2014-30.06.2014 | 35.70 | (***)1.071.00 | 4,8 | |
| 31.12.2013.m | 01.07.2014-31.12.2014 | 37.80 | 1.134.00 | 5,9 | 7,7 |
| 31.12.2014 | 01.01.2015-30.06.2015 | 40.05 | 1.201,50 | 4,4 | |
| 31.12.2014 | 01.07.2015-31.12.2015 | 42.45 | 1.273,50 | 6,0 | 8,3 |
| 31.12.2015 | 01.01.2016-31.12.2016 | 54.90 | 1.647.00 | 29,3 | 8,1 |
| 30.12.2016 | 01.01.2017-31.12.2017 | 59.25 | 1.777,50 | 7,9 | 8,5 |
| 30.12.2017 | 01.01.2018-31.12.2018 | 67.65 | 2.029,50 | 14,2 | 11,9 |
| 27.12.2018 | 01.01.2019-31.12.2019 | 85.28 | 2.558,40 | 26,1 | 20,3 |
| 27.12.2019 | 01.01.2020-31.12.2020 | 98.10 | 2.943.00 | 15,0 | 11,84 |
| 30.12.2020 | 01.01.2021-31.12.2021 | 119.25 | 3.577,50 | 21,6 | 14,6 |
| 17.12.2021 | 01.01.2022-30.06.2022 | 166.80 | 5.004.00 | 39,9 | 42,35 |
| 01.07.2022 | 01.07.2022-31.12.2022 | 215.70 | 6.471.00 | 29,3 | 64,27 |
| 29.12.2022 | 01.01.2023-30.06.2023 | 333.60 | 10.008.00 | 54,7 | 79,6 |
| 24.06.2023 | 01.07.2023-31.12.2023 | 447.15 | 13.414,50 | 34,0 | 64,27 |
| 30.12.2023 | 01.01.2024-31.12.2024 | 666.75 | 20.002,50 | 49,1 | 64,7 |
| 27.12.2024 | 01.01.2025-31.12.2025 | 866,82 | 26.004,71 | 30,0 | 44,38 |
(*)Sanayi ve hizmetler kesimi ile tarım ve orman kesimi işçileri için daha önce Asgari Ücret Tespit Komisyonu'nca ayrı ayrı olarak belirlenen Asgari Ücret 01.08.1989 tarihinden bu yana her iki kesim için tek rakam olarak belirleniyor.
(**) 01.01.2005 tarihinden itibaren para birimi Yeni Türk Lirası olması nedeniyle, Asgari Ücret YTL olarak açıklandı. 05.05.2007 tarihinden itibaren paradan Yeni ibaresi kaldırıldı
(***)2014 yılından itibaren asgari ücrette 16 yaş ayrımı kaldırıldı.
