KONULAR
Çin'de tarihi zirve ve 'barış bildirisi'
ABD Başkanı Donald Trump, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ve Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, bugün Çin'in Shenzhen kentinde tarihte ilk kez üçlü zirvede bir araya geldi.
Trump'ın "tarihî" olarak nitelendirdiği görüşme, uluslararası krizlerin yoğunlaştığı bir dönemde büyük güçlerin Ukrayna ve Avrupa gibi diğer aktörleri dışarıda bırakarak kendi aralarında uzlaşma arayabileceği yönündeki endişeleri de beraberinde getirdi.
Yaklaşık 1 saat 20 dakika süren görüşmenin ardından Çin devlet medyası ve Kremlin, üç liderin uluslararası istikrarın korunmasını öngören bir "barış bildirisi" üzerinde uzlaştığını duyurdu.
Dört maddelik barış bildirisi
Çin Dışişleri Bakanlığı tarafından yayımlanan ve "Çin-Rusya-ABD Devlet Başkanlarının Barışa ilişkin Bildirisi" başlığını taşıyan ortak açıklama dört ana maddeden oluşuyor.
Bildiride üç ülke, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyinin daimi üyeleri olarak BM'nin reforme edilmesi ve küresel sorunlara daha etkili yanıt verebilecek bir yapıya kavuşturulması konusunda işbirliği yapma taahhüdünde bulundu.
Üç ülke ayrıca, tüm ülkelerin yararına petrol ürünlerinin üretim ve tedarikini artırmayı, enerji akışının istikrarını korumayı ve devlet yetkililerinin dokunulmazlıklarına saygı gösterilmesini desteklediklerini açıkladı.
Uluslararası Ceza Mahkemesi (UCM) ve benzeri kuruluşların yargı yetkilerini kötüye kullanmaması gerektiği de bildiride yer aldı. Bu madde, hakkında UCM tarafından tutuklama kararı bulunan Putin açısından ayrıca dikkat çekti.
Nükleer silahlar konusunda ise üç lider, nükleer savaşın kazanılamayacağını ve hiçbir koşulda yapılmaması gerektiğini yineledi. Açıklamada, nükleer risklerin azaltılması ve nükleer silahların yayılmasının önlenmesi için üç ülke arasında diyalog yürütülmesi kararlaştırıldı.
Bildirinin dikkat çeken yönlerinden biri ise Ukrayna savaşına doğrudan değinmemesi oldu. Rusya'nın Ukrayna'ya yönelik saldırısının sona erdirilmesine, ateşkese veya barış müzakerelerinin koşullarına ilişkin herhangi bir somut hüküm bulunmuyor. Bildiride Avrupa ülkelerinden ve İran'dan da de söz edilmiyor.
Bu ayrıntı, zirvenin başlangıcında Trump'ın Ukrayna savaşını gündeme getireceğini açıklamasına rağmen ortak bildiride bu konuda bir uzlaşma ortaya konulmamasını özellikle önemli kılıyor.
"Barış bildirisi", üç ülkenin uluslararası istikrarın korunması konusunda işbirliği yapma iradesini ortaya koyuyor.
Bildiride dünya barışının korunması, nükleer savaş riskinin azaltılması ve küresel güvenlik konularında diyaloğun sürdürülmesi öne çıkıyor. Ancak açıklamada Ukrayna'daki savaşa ilişkin ateşkes, barış müzakereleri veya çatışmanın sona erdirilmesine yönelik somut bir yol haritası yer almıyor.
“Tarih yazıyoruz”
Yaklaşık dört metre çapındaki büyük, koyu renkli bir masanın çevresinde birbirlerinden uzak oturan üç lider, görüşmenin başlangıcında dünya barışının korunmasına yönelik mesajlar verdi.
Trump, Çin'in güneyindeki teknoloji merkezi Shenzhen’de düzenlenen toplantının açılışında, "Gerçekten tarih yazıyoruz" dedi.
Şehir, dün ve bugün Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) forumuna üye 21 ülkenin liderlerini ağırladı.
Şi Cinping, Çin, Rusya ve ABD liderlerinin tarihte ilk kez aynı zirvede buluşmasının "kurucu nitelikte bir önem" taşıdığını söyledi.
Çin devlet televizyonuna göre Şi, üç ülkenin dünya barışını korumak için birlikte hareket etmesi gerektiğini belirtti.
Barış, nükleer silahlar ve gıda güvenliği gündemde
Trump, gazetecilere yaptığı açıklamada Ukrayna'daki savaşın da görüşmede ele alınacağını belirtti. ABD, Rusya ve Çin'in dünyadaki nükleer silahların sayısını azaltmak için "benzersiz bir konumda" bulunduğunu savundu.
Putin de üç ülkenin bölgesel çatışmaların çözümünde ortak çıkarlara sahip olduğunu belirterek, "Buna elbette Ukrayna'daki çatışma da dahil" dedi.
Üç lider, dünya barışının korunması, nükleer savaşın her türlü yolla önlenmesi ve gıda güvenliği gibi konularda genel nitelikli açıklamalar yaptı.
Şi Cinping, nükleer savaşın önlenmesi için "mümkün olan bütün yolların" kullanılması gerektiğini belirtirken, Putin de gıda güvenliğinin önemine dikkat çekti.
Dünden itibaren üç liderin birbirlerine olumlu mesajları ve yakınlık gösterileri öne çıktı. Ancak benzeri görülmemiş zirvenin formatı ve somut gündemi son ana kadar belirsizliğini korudu.
Yalta Konferansı benzetmesi
Üçlü zirve, 1945 yılında ABD, İngiltere ve Sovyetler Birliği liderlerinin katılımıyla düzenlenen Yalta Konferansı'nı hatırlattı.
Söz konusu konferans, İkinci Dünya Savaşı sonrasında Doğu Avrupa'daki Sovyet nüfuz alanının şekillenmesinde ve Soğuk Savaşın gelecekteki cephe hatlarının belirlenmesinde etkili olmuştu.
Shenzhen’deki buluşma, Çin açısından Pekin'in küresel meselelerde vazgeçilmez bir aktör olduğu mesajını verme fırsatı olarak değerlendiriliyor.
Trump ise diplomatik kazanımlarla, partisinin ABD'deki ara seçimlerde aldığı yenilginin siyasî etkilerini hafifletmeye çalışıyor.
Putin açısından zirve, Batılı ülkelerin ekonomik yaptırımlarına rağmen Rusya'nın dünyanın iki büyük gücü tarafından eşit bir ortak olarak kabul edildiğini gösterme imkânı sundu.
Rus lider, dün yaptığı açıklamada, Batı yaptırımlarının etkisiz kaldığını ve artık "geçmişte" olduğunu savunmuştu.
Putin, Şubat 2022'de Ukrayna'ya yönelik saldırının başlamasından bu yana ilk kez ABD dışındaki Batılı ülkelerin liderlerinin de katıldığı önemli bir diplomatik etkinliğin aile fotoğrafında yer aldı.
Kanada, Avustralya ve Japonya liderlerinin de bulunduğu APEC toplantıları bu açıdan Moskova için ayrı bir önem taşıdı.
Rus liderin zirve öncesinde Trump ile yaptığı ikili görüşme de Ağustos 2025'te Alaska'da gerçekleştirilen buluşmadan bu yana iki lider arasındaki ilk kapsamlı temas oldu.
Alaska zirvesi önemli bir diplomatik ilerleme sağlamamıştı.
Trump, hem Putin hem de Şi ile ilişkilerinin yakınlığını vurgulamaktan kaçınmadı. Rus lider için "arkadaşım" ifadesini kullanan Trump, Putin ile uzun yıllardır mükemmel bir ilişkisi bulunduğunu söyledi.
ABD Başkanı, Şi Cinping ile ilişkisini de "olağanüstü kişisel bir ilişki" olarak nitelendirdi.
Çin liderinin dün Trump'ı uçaktan inişinde bizzat karşılaması da dikkat çekti. Bu, Çinli bir liderin onlarca yıldır yabancı bir devlet başkanını ilk kez böylesine karşılaması olduğu kaydedildi.
Ukrayna savaşı ve Avrupa'nın dışarıda kalması
Zirve, Rusya'nın Ukrayna’ya saldırısının beşinci yılına yaklaşmasına rağmen savaşın sona erdirilmesine ilişkin hızlı bir çözüm ihtimalinin görünmediği bir dönemde toplandı.
Trump, Şi Cinping ile ikili görüşmesi sırasında Rusya-Ukrayna savaşına değinerek, "İkimiz de Rusya ile Ukrayna arasındaki savaş bağlamında yardım sağlamaya çalışıyoruz. Bu savaşın sona ermesini istiyorum ve bu konuda ikimizin adına da konuştuğuma gerçekten inanıyorum" dedi.
Çin, savaş boyunca tarafsız olduğunu savunmuş olsa da Pekin'in Moskova ile yakın ilişkileri Batılı ülkelerin eleştirilerine konu oluyor.
Trump ile Putin arasındaki yakınlaşmadan kaygı duyan Avrupa ülkeleri ise üçlü zirvenin dışında kaldı. Avrupa ülkeleri, ABD arabuluculuğunda Rusya ve Ukrayna arasında yürütülen müzakerelere dahil olmayı nihayet başarmıştı.
Beyaz Saray'ın iki özel temsilcisinin de Kiev'in müttefikleriyle yapılacak görüşmeler için bugün Berlin'de bulunması bekleniyordu.
Fransa Dışişleri Bakanı Jean-Noël Barrot ise RTL radyosuna yaptığı açıklamada, üç liderin görüşmesinden somut bir sonuç çıkmayacağını savundu.
Barrot, "Bu üç lider hiçbir konuda anlaşamıyor. Dolayısıyla bu toplantıdan da hiçbir sonuç çıkmayacak" ifadelerini kullandı.
Tayvan da izledi
Zirveyi yakından izleyen bir diğer aktör ise Çin'in kendi toprağı olarak gördüğü Tayvan oldu.
Çin devlet medyasının aktardığına göre Şi Cinping, Trump'ın uluslararası "türbülansın" önlenmesi için gerekli adımları atmayı sürdürmesi gerektiğini söyledi.
ABD Başkanı, bu açıklamaların yapıldığı sırada İran'a karşı yürütülen savaşın etkileriyle de karşı karşıya bulunuyor.
Çatışma, dünya genelinde petrol arzı ve enerji fiyatları üzerinde baskı yaratıyor.
Shenzhen’deki üçlü zirve, ABD, Rusya ve Çin'in küresel güvenlik meselelerinde birlikte hareket etme iradesini ortaya koyarken, Ukrayna ve Avrupa'nın bu yeni diplomatik denklemde nasıl bir konum alacağı sorusunu da gündeme taşıdı.








