KONULAR
COP31 ülkeler arasındaki görüş ayrılıklarını derinleştirdi
Antalya’da müzakereleri uzayan COP31 İklim Zirvesinde ülkeler iklim anlaşmasına varmakta zorlanırken, yeni anlaşma taslağı bu sabah erken saatlerde yayımlandı.
Müzakerelerin planlanan sürenin ötesine sarkmasının ardından açıklanan taslakta, küresel ekonominin elektriklendirilmesi yönündeki hedef korundu. Ancak fosil yakıtlara yine açıkça yer verilmemesi, Birleşmiş Milletler konferansındaki görüş ayrılıklarını daha da derinleştirdi.
Yeni metnin, bugün yapılacak kapanış oturumunda yaklaşık 200 ülkenin uzlaşmasıyla kabul edilmesi gerekiyor.
Avrupa Birliği'nden bir yetkili, AFP'ye yaptığı açıklamada, taslağı "geriye gidiş" olarak nitelendirdi ve görüşmelerin herhangi bir anlaşmaya varılamadan sona ermesi ihtimalinin "çok ciddî" olduğunu söyledi.
Yetkili, "Bugün dünden daha kötümserim" dedi.
Alman bir yetkili de durumun zor, müzakerelerin sonucunun ise belirsiz olduğunu belirterek, "Petrol üreticisi ülkeler sert bir mücadele yürütüyor" ifadesini kullandı.
Gezegeni ısıtan fosil yakıtlar, İran savaşı kaynaklı küresel gerilimlerin sürdüğü ve enerji fiyatlarının hızla yükseldiği bir dönemde düzenlenen zirvenin en tartışmalı başlıklarından biri haline geldi.
Hafta başında açıklanan ilk anlaşma taslağında fosil yakıtlardan çıkışın hızlandırılması çağrısı yapılmıştı. Ancak perşembe günü yayımlanan ikinci versiyonda bu enerji kaynaklarına ilişkin tüm ifadeler çıkarıldı. Bunun üzerine müzakereciler yeniden görüşme masasına dönmek zorunda kaldı.
Fransa ve Panama'nın da aralarında bulunduğu bir grup ülke, cuma günü yayımladıkları ortak mektupta, anlaşmada "fosil yakıtlardan uzaklaşmaya ilişkin açık bir geçiş" ifadesinin yer alması gerektiğini belirtti.
Son taslakta, fosil yakıtlardan uzaklaşmayla ilgili olarak daha önce varılan küresel anlaşmaya atıfta bulunuldu, ancak bu yakıtların adı açıkça anılmadı.
Metinde ayrıca, fosil yakıt endüstrisinin desteklediği karbon yakalama ve depolama teknolojisinin yaygınlaştırılması yönündeki tartışmalı teklif de korundu.
Söz konusu teknoloji, maliyetli olduğu ve emisyonları azaltmada etkisiz kaldığı gerekçesiyle karşı çıkanlar tarafından eleştiriliyor.
Antigua ve Barbuda Çevre Bakanı Michael Joseph, AFP'ye yaptığı açıklamada, metnin mevcut halinden "büyük hayal kırıklığı" duyduklarını söyledi.
Joseph, "Bu haliyle kabul edilmesinden memnun olduğumu dürüstçe söyleyemem" dedi ve taslağın fosil yakıtlar konusunda "oldukça sessiz" kaldığını belirtti.
Taslak, fosil yakıtlardan çıkış konusunda açık bir takvim ya da yeni bir taahhüt içermiyor. Bununla birlikte metinde üç önemli unsur öne çıkıyor:
1. Küresel ekonominin elektriklendirilmesi hedefi korunuyor. Enerji sistemlerinin ve ekonominin elektrik kullanımına dayalı dönüşümünü destekleyen hedef taslakta yer almaya devam ediyor.
2. Fosil yakıtlardan uzaklaşma konusunda önceki anlaşmaya atıf yapılıyor. Ancak kömür, petrol ve doğal gazın adı açıkça anılmıyor; bunlardan çıkışın nasıl ve ne zaman olacağı belirtilmiyor.
3. Karbon yakalama ve depolama teknolojisinin yaygınlaştırılması önerisi korunuyor. Fosil yakıt sektörünün desteklediği bu teknolojiye karşı çıkanlar, maliyetinin yüksek ve emisyon azaltma etkisinin yetersiz olduğunu savunuyor.
Yani taslak, enerji dönüşümünü destekleyen genel bir hedefi korurken, fosil yakıtların geleceği konusunda ülkelerin üzerinde uzlaşabileceği somut bir ifade ortaya koymuyor.
Ancak yayımlanan taslağın ayrıntılarına bakıldığında, elektriklendirme hedefinin ötesinde iklim finansmanı, uyum çalışmaları, erken uyarı sistemleri ve karbon teknolojileri gibi başlıklar da bulunuyor.
Bugünkü son taslak metinde öne çıkan maddeler şöyle:
1. Enerji dönüşümü
- 2035'e kadar elektriğin toplam nihaî enerji tüketimindeki payının yüzde 35'e çıkarılması hedefleniyor. Bugün bu oran yaklaşık yüzde 21 düzeyinde.
- Yenilenebilir enerji kapasitesinin 2030'a kadar üç katına çıkarılması ve enerji verimliliğindeki yıllık iyileşme hızının iki katına yükseltilmesi hedefleriyle bağlantı kuruluyor.
- Elektrik şebekelerinin genişletilmesi, modernleştirilmesi ve dayanıklılığının artırılması öngörülüyor.
- Temiz, güvenilir, erişilebilir ve uygun maliyetli enerji sistemlerine geçişin hızlandırılması isteniyor.
Elektrik kullanımının artırılması hedefleniyor, ancak elektriğin hangi kaynaklardan üretileceği konusunda yalnızca yenilenebilir enerjiye dayalı açık bir zorunluluk getirilmiyor.
Bu nedenle bazı ülkeler ve çevre örgütleri, elektriklendirme hedefinin fosil yakıt kullanımını dolaylı biçimde sürdürme riski taşıdığını savunuyor.
2. Fosil yakıtlardan çıkış
- Taslak, 2023'te Dubai'de kabul edilen ve enerji sistemlerinde fosil yakıtlardan uzaklaşılması çağrısı yapan küresel uzlaşmaya atıfta bulunuyor.
- Ancak kömür, petrol ve doğal gazın adını açıkça anmıyor.
- Fosil yakıtların kullanımını sona erdirmek için yeni bir takvim veya aşamalı çıkış planı ortaya koymuyor.
Bu, metnin en tartışmalı bölümü. Avrupa Birliği ve bazı ülkeler fosil yakıtlardan çıkış konusunda açık bir ifade isterken, petrol üreticisi ülkeler buna karşı çıkıyor.
3. Karbon yakalama teknolojileri
- Karbon yakalama, kullanma ve depolama (CCUS) teknolojilerinin geliştirilmesi ve yaygınlaştırılması destekleniyor.
- Taslakta, bu teknolojiler aracılığıyla 2035'e kadar yıllık 500 milyon ton karbondioksit yakalama kapasitesine ulaşılması ve daha ileri hedefler üzerinde çalışılması seçenekleri bulunuyor.
- Karbondioksitin atmosferden uzaklaştırılması teknolojilerinin de geliştirilmesi isteniyor.
Ancak karbon yakalama teknolojilerinin fosil yakıt kullanımını sürdürmek için bir gerekçeye dönüşebileceği ve emisyon azaltımında yeterince etkili olmadığı yönünde eleştiriler bulunuyor.
4. İklim değişikliğine uyum ve finansman
Taslakta gelişmekte olan ülkelerin iklim değişikliğine uyum sağlaması için finansman desteğinin artırılması da öngörülüyor.
- 2035'e kadar uyum finansmanının en az üç katına çıkarılması yönündeki çağrıya bağlılık yineleniyor.
- Gelişmekte olan ülkelerin finansmana erişimindeki engellerin azaltılması isteniyor.
- İklim finansmanında hibe ve düşük faizli kaynakların artırılması vurgulanıyor.
- Türkiye ve COP32 dönem başkanlığının yönlendirmesinde, Antalya'dan Addis Ababa'ya Uyum ve Dayanıklılık Finansmanı Yol Haritası adlı bir çalışma başlatılması öngörülüyor. Bu yol haritasının 2027'de değerlendirilmesi planlanıyor.
5. Sıcaklık artışı ve 1,5 derece hedefi
- Küresel ısınmanın sanayi öncesi döneme kıyasla 1,5 dereceyi aşmasının beklendiği konusunda derin kaygı dile getiriliyor.
- Isınmanın 1,5 dereceyi aşmasının ve her ek sıcaklık artışının aşırı hava olayları, kayıplar ve geri döndürülemez zararları artıracağı belirtiliyor.
- Paris Anlaşması'nın 1,5 derece hedefini koruma çabalarının sürdürülmesi isteniyor.
- Emisyonların hızla ve sürekli biçimde azaltılması gerektiği belirtiliyor.
6. Erken uyarı sistemleri ve doğanın korunması
- 2027'ye kadar dünyadaki herkesin erken uyarı sistemlerinden yararlanabilmesi hedefi destekleniyor.
- Sel, fırtına, kuraklık ve diğer iklim kaynaklı risklere karşı izleme ve hazırlık sistemlerinin güçlendirilmesi isteniyor.
- Ormanların korunması ve tahrip edilen alanların iyileştirilmesi için 2030'a kadar çabaların artırılması öngörülüyor.
- Okyanusların korunması, deniz seviyesinin yükselmesine karşı önlemler ve ekosistem temelli uyum çalışmaları da metinde yer alıyor.
7. İklim politikalarında uluslararası işbirliği
Taslak, ülkelerin iklim politikalarını uygularken finansman, teknoloji transferi ve teknik kapasite desteğini artırmasını istiyor.
Ayrıca ticaret politikalarının gelişmekte olan ülkeler aleyhine keyfi veya ayrımcı biçimde kullanılmaması gerektiğine dikkat çekiyor.
Yerli halkların, kadınların, gençlerin, yerel toplulukların ve sivil toplumun iklim politikalarına katılımı da vurgulanıyor.
Taslağın en önemli açmazını, elektriklendirme, yenilenebilir enerji, karbon yakalama ve iklim finansmanı gibi alanlarda hedefler sıralanırken, küresel ısınmanın başlıca nedeni olan kömür, petrol ve doğal gazın kullanımının nasıl azaltılacağı konusunda somut bir yol haritası sunulmaması teşkil ediyor.







