ABD, İran limanlarını ablukaya aldı

ABD Başkanı Donald Trump, İran’ı stratejik Hürmüz Boğazı’nı yeniden küresel deniz trafiğine açmaya zorlamak amacıyla İran limanlarına yönelik ablukanın başlatıldığını açıkladı.

Beyaz Saray’da konuşan Trump, 28 Şubat’tan bu yana süren savaşın sona erdirilmesi için Tahran’ın Washington’un şartlarını kabul etmesi gerektiğini belirterek, “Bir ülkenin dünyaya şantaj yapmasına izin veremeyiz” dedi.

ABD’nin hamlesi, İran’ın boğazı yaklaşık altı hafta boyunca fiilen kapatmasının ardından geldi. Normalde günde 100’den fazla geminin geçtiği su yolundan, ateşkesin başlamasından bu yana yalnızca yaklaşık 40 gemi geçti.

Petrol ve küresel ticaret etkileniyor

Küresel petrol ticaretinin yaklaşık beşte birinin barış zamanında geçtiği Hürmüz Boğazı’ndaki aksama, enerji fiyatlarında sert artışa yol açtı. Petrol fiyatlarının yükselmesi, dünya genelinde akaryakıt ve temel tüketim maddelerinin maliyetlerini de artırdı.

Ateşkes öncesinde Tahran yönetimi, ABD veya İsrail ile müttefik olmayan ülkelerin bayrağını taşıyan bazı gemilere geçiş izni verirken, yüksek ücretler talep etmiş, bu durum İran’ın “küresel ekonomiyi rehin aldığı” yönünde suçlamalara neden olmuştu.

Abluka geniş çaplı

Birleşik Krallık Deniz Ticareti Operasyonları (UKMTO), ablukanın İran kıyı şeridinin tamamını, limanlar ve enerji altyapısını kapsadığını bildirdi. 

Kurum, İran dışı rotalara yapılan geçişlerin tamamen kesilmediğini, ancak gemilerin bölgede yoğun askerî unsurlarla karşılaşabileceğini belirtti.

Gemi takip platformu MarineTraffic’e göre, dün geç saatlerde Hürmüz’e yaklaşan en az iki tanker rotasını değiştirerek geri döndü.

Müzakere sinyalleri

Trump, ABD’nin İran ile görüşmelere açık olduğunu da ifade ederek, “Karşı taraftan arandık. Anlaşma yapmak istiyorlar” dedi. 

Amerikalı yetkililer, taraflar arasında yeni bir yüz yüze müzakere turu için temasların sürdüğünü belirtti.

Sürece aracılık eden Pakistan, Türkiye ve Mısır’dan bir diplomat da tarafların yeni görüşmeler konusunda mutabık kaldığını söyledi.

İran’dan sert tehdit

Tahran yönetimi ise ablukanın ardından sert bir yanıt verdi. Devlet medyasına göre İran ordusu, Basra Körfezi ve Umman Denizi’ndeki tüm limanları hedef alabileceği uyarısında bulundu.

“Basra Körfezi ve Umman Denizi’nde güvenlik ya herkes için olacak ya da hiç kimse için olmayacak” ifadeleri kullanılırken, “Bölgede hiçbir liman güvenli olmayacak” tehdidi dile getirildi.

Riskler artıyor

ABD’nin ablukası ve İran’ın misilleme tehdidi, iki haftalık kırılgan ateşkesin çökebileceği endişelerini artırdı. 

Analistler, Washington’un yalnızca askeri güçle deniz trafiğini tamamen normale döndürmesinin zor olabileceğine dikkat çekiyor.

Trump ayrıca, ABD’nin İran donanmasını büyük ölçüde “yok ettiğini” öne sürerek, ablukaya yaklaşacak İran botlarının “derhal imha edileceğini” söyledi.

Petrol yeniden yükselişte

Ateşkesin ardından 8 Nisan’da varil başına 91 dolara kadar gerileyen Brent petrol, ablukayla birlikte yeniden yükselişe geçerek, bu sabah 98 doların üzerine çıktı. Bu durum, küresel piyasalarda belirsizliğin sürdüğüne işaret ediyor.

Amerikan ablukası delindi mi?

ABD’nin İran limanlarına yönelik başlattığı deniz ablukasının ilk günlerinde, Hürmüz Boğazı’nda dikkat çekici bir hareketlilik yaşandı. 

Yaptırım altındaki Çin bağlantılı tankerler de dahil olmak üzere çok sayıda gemi boğazdan geçerek Basra Körfezi’ne ulaştı. Gelişmeler, bölgedeki gerilimi tırmandırırken küresel enerji piyasalarında dalgalanmaya yol açtı.

ABD Başkanı Donald Trump’ın duyurduğu abluka kararına rağmen tanker geçişlerinin sürmesi dikkat çekti. 

Verilere göre, İran bağlantılı üçüncü bir tanker, ablukanın ilk gününde boğazı geçerek Körfez’e girdi. Uzmanlar, bu gemilerin doğrudan İran limanlarına yönelmemesi nedeniyle teknik olarak abluka kapsamı dışında kalabileceğini belirtiyor.

Yaptırımlar altındaki Çin bağlantılı “Rich Starry” adlı tanker, abluka sonrası geçiş yapan ilk gemiler arasında yer aldı. Yaklaşık 250 bin varil metanol taşıdığı belirtilen geminin yükünü Birleşik Arap Emirlikleri’nin Hamriyah Limanından aldığı bildirildi. 

Geminin sahibi Shanghai Xuanrun Shipping şirketinin de ABD yaptırım listesinde bulunduğu kaydedildi.

İran bağlantılı sevkiyat zincirinin sürdüğüne işaret eden verilerde, Panama bayraklı “Peace Gulf” tankerinin de Hamriyah Limanına doğru ilerlediği belirtildi. 

Haberlere göre, bu tür tankerler genellikle İran menşeli nafta taşıyarak bölgedeki limanlara ulaşıyor, ardından yükler Asya pazarına sevk ediliyor.

Öte yandan, yaptırım altındaki bir diğer gemi “Murlikishan”ın Irak’a yöneldiği ve 16 Nisan’da yakıt yüklemesi planladığı ifade edildi. Geminin daha önce Rusya ve İran petrolü taşıdığı biliniyor.

Çin’den abluka girişimine sert tepki geldi. Çin Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Guo Jiakun, ABD’nin adımını “tehlikeli ve sorumsuz” olarak nitelendirdi. 

Guo, Washington’un askerî faaliyetlerini artırmasının ve hedefli abluka uygulamasının bölgedeki kırılgan ateşkesi zayıflatabileceğini ve deniz güvenliğini ciddi şekilde riske atabileceğini söyledi.

ABD Enerji Bakanı Chris Wright ise tanker trafiğinin normale dönmemesi halinde petrol fiyatlarının yüksek kalmaya devam edebileceğini belirtti.

Wright, küresel enerji piyasasında fiyatların ancak “anlamlı bir trafik akışı” yeniden sağlandığında düşüşe geçebileceğini ifade etti.